Wyspa w centrum Warszawy?

Wyspa w centrum Warszawy?

Niestety, nie jest to zielona wyspa wiecznego szczęścia, nie jest to również efekt rekordowo niskiego stanu Wisły, ale zjawisko zwane miejską wyspą ciepła. O tym, że nie jest ono wymysłem naukowców, ale faktem możemy przekonać się analizując wyniki pomiarów stacji meteorologicznych działających na terenie Warszawy. Stworzone na ich podstawie mapy są jednymi z kilkudziesięciu, które zostaną wykorzystane w projekcie ADPACITY do stworzenia mapy klimatycznej Warszawy.

Większość z nas przemieszczając się w upalny letni dzień ze Śródmieścia na obrzeża Warszawy doznaje uczucia ulgi. I odwrotnie, wyjazd z przedmieść i przejazd do centrum często wiąże się z dyskomfortem wynikającym z poczucia większej uciążliwości wysokiej temperatury. To nie tylko subiektywne odczucia. Miasto gromadzi energię słoneczną, a pozbywając się jej dodatkowo ogrzewa powietrze. Okazuje się jednak, że nawet samo miasto nie ogrzewa się równomiernie. W jego granicach można spotkać się ze zjawiskiem miejskiej wyspy ciepła (MWC).

Choć jest to zjawisko złożone, to naukowcy nie mają wątpliwości, że praprzyczyną jego powstawania jest postępująca urbanizacja. Choć MWC można zaobserwować nawet w relatywnie małych kilkutysięcznych miastach, to nie ulega wątpliwości, że najczęściej i najintensywniej stykają się z tym problemem mieszkańcy dużych aglomeracji.

Co decyduje o intensywności miejskiej wyspy ciepła?

Miejską wyspę ciepła można zdefiniować jako wzrost temperatury (bardziej naukowo zwany „termicznym uprzywilejowaniem”) powietrza w miastach w stosunku do terenów je otaczających.

Najważniejszym czynnikiem decydującym o intensywności zjawiska jest stopień urbanizacji miasta, czyli jego wielkość i gęstość zabudowy. Drugim elementem, bezpośrednio z pierwszego wynikającym jest emisja tzw. ciepła antropogenicznego, czyli powstającego w wyniku działalności człowieka. Jego źródłami są m.in. ruch uliczny, procesy produkcyjne w zakładach przemysłowych, działanie klimatyzacji latem (nie wszyscy pamiętają o tym, że ciepło zabierane z pomieszczeń trafia do atmosfery) oraz piece i kominki w zimie.

Kolejnym czynnikiem sprzyjającym tworzeniu się MWC jest zanieczyszczenie powietrza. Olbrzymi wpływ mają również rodzaj i właściwości podłoża, a wysokozurbanizowane centra miast to wręcz idealny przepis na stworzenie wyspy ciepła. Dominujące tam powierzchnie sztuczne pochłaniają o wiele więcej promieniowania słonecznego niż powierzchnie naturalne. A dodatkowo charakteryzują się dużą pojemność cieplną, co oznacza, że są w stanie zgromadzić tego ciepła bardzo dużo. Stają się w ten sposób magazynami energii (ciepła), która wpływa na powietrze ogrzewając je. Jest to proces relatywnie długotrwały lecz intensywny.

Wynika to z tego, że zaburzony jest naturalny w przyrodzie proces parowania. Woda wsiąka podczas deszczu w ziemię, a następnie parując zabiera ze sobą część energii. W mieście, gdzie wiele powierzchni blokuje wodę opadową, spływa ona do kanalizacji, co powoduje ograniczenie zjawiska parowania naturalnego, a energia niezużywana w procesie parowania podnosi temperaturę powietrza.

Dla porządku należy wspomnieć o pozostałych czynnikach wpływających na intensywność MWC, czyli o położeniu geograficznym miasta, ukształtowaniu terenu czy aktualnych warunkach meteorologicznych.

Warszawska wyspa ciepła

Poniższe mapy zostały wykonane w ramach projektu ADAPTCITY przez Zakład Klimatologii Instytut Geografii Fizycznej Wydział Geografii i Studiów Regionalnych Uniwersytetu Warszawskiego. Wykorzystane zostały dane pomiarowych zebrane przez stacje pomiarowe znajdujące się na terenie Warszawy, a oznaczone na mapach czarnymi punktami. Jak widać Warszawa ma jedną wyspę i dwie „wysepki”. Wyspa, jak można się spodziewać to okolice Śródmieścia. Pozostałe dwie znajdują się na granicy Pragi Południe i Targówka oraz na Żeraniu.

noce bardzo ciepłe

średnia roczna temp. powietrza

średnia temperatura latem

 

Konsekwencje tworzenia się miejskich wysp ciepła

Bezpośrednią konsekwencją dla mieszkańców, a przede wszystkich tych osób, które mieszkają lub pracują w okolicach MWC jest obniżenie komfortu życia. Za tym niegroźnym sformułowaniem kryją się jednak bardzo poważne konsekwencje.

W okresie letnim, dodatkowo podwyższona, już i tak wysoka temperatura, powoduje w ciągu dnia przyspieszone zmęczenie i nasilenie negatywnych zjawisk, w tym m.in. trudności w oddychaniu, skurcze, problemy kardiologiczne, a w skrajnych przepadkach śmierć (więcej o związku pomiędzy falami upałów, a zwiększoną śmiertelnością można przeczytać w jednym z naszych poprzednich artykułów).

Gorące noce to przede wszystkim zaburzenia snu, które w przypadku przedłużających się upałów nasilają niekorzystne przypadłości wymienione w poprzednim akapicie oraz m.in. powodują spadek uwagi, większe ryzyko popełnienia błędu czy spowodowania wypadku, rozdrażnienie, itp.

Wyższa temperatura w MWC to również zwiększone zużycie energii potrzebnej do zasilenia urządzeń klimatyzacyjnych i wynikające z niego zwiększenie mocy produkcyjnych elektrowni. W przypadku systemu energetycznego opartego na węglu oznacza to zwiększanie emisji pyłów i gazów cieplarnianych, czyli negatywny wpływ na zdrowie mieszkańców.

Dlaczego analizowanie zjawiska miejskiej wyspy ciepła jest takie ważne?

Efektem końcowym projektu ADAPTCITY będzie m.in. powstanie mapy klimatycznej Warszawy. Będzie ona uwzględniała również dane zawarte powyżej. Określenie miejsc powstawania warszawskich wysp ciepła ma nie tylko walor informacyjny (np. dla mieszkańców), ale pozwala stworzyć wytyczne np. do planów zagospodarowania przestrzennego. Zwiększa również efektywność prowadzonych i planowanych działań, które mogą pośrednio lub bezpośrednio, przyczynić się do osłabiania intensywności niekorzystnego zjawiska lub jego eliminacji.

Zazielenianie ścian i dachów budynków już istniejących to tylko jedna z możliwości, której skuteczność potwierdzają doświadczenia innych miast. Takie wykorzystanie zieleni nie tylko ogranicza występowanie MWC, ale również zmniejsza emisję dwutlenku węgla do atmosfery, poprawia retencję wód opadowych, tworzy przyjazną przestrzeń do życia i wypoczynku, poprawia estetykę budynków, stanowi izolację akustyczną i podnosi efektywność energetyczną budynków.

mk

fot. Wieżowce Warszawy, Maciek Lulko, flickr.com (CC BY-NC 2.0)

Spodobał Ci się tekst, poleć go znajomym:

Dodaj komentarz